INFORMACJA
NA TEMAT POTENCJALNYCH ZAGROŻEŃ ZWIĄZANYCH ZE
STOSOWANIEM ELEKTRONICZNYCH PAPIEROSÓW
Na przestrzeni ostatnich lat
pojawiły się nowe zagrożenia dla zdrowia publicznego, tzw. elektroniczne
papierosy (e-papierosy). Są one postrzegane jako mniej szkodliwe, dlatego
młodym ludziom wydają się szczególnie atrakcyjne.
E-papierosy oraz tytoń podgrzewany pozwalają ukryć nawyk
palenia. Tym samym eliminują istotny czynnik chroniący młodzież przed sięganiem
po papierosy, jakim jest strach przed wykryciem nałogu przez rodziców. Dlatego
też w łatwy sposób otwierają furtkę do palenia papierosów w przyszłości.
E-papieros
to inaczej elektroniczny system dostarczający nikotynę.
E-papierosy to urządzenia elektroniczne, które podgrzewają
ciecz i wytwarzają aerozol lub mieszankę małych cząstek w powietrzu. Mają wiele
kształtów i rozmiarów. Większość z nich ma baterię, element grzewczy i miejsce
na tzw. liquid. Niektóre e-papierosy wyglądają jak zwykłe
papierosy, cygara lub fajki. Inne przypominają pamięć USB, długopis lub
przedmioty codziennego użytku.
Papierosy elektroniczne funkcjonują pod różnymi nazwami:
e-papierosy, e-fajki lub systemy dostarczania nikotyny (ENDS).
W skład e-liquidu wchodzą: glikol propylenowy i/lub
gliceryna, woda lub etanol, nikotyna (od 0 do 20 mg/ml) oraz dodatki
smakowo-zapachowe. Obecnie istnieje ponad 8 000 różnych rodzajów e-liquidu
o owocowych bądź słodkich smakach (m.in.: czekolada, popcorn, guma balonowa,
wanilia), które mają na celu zachęcić młode osoby do sięgnięcia po e-papierosa.
Korzystanie z e-papierosa jest
czasem nazywane „wapowaniem” lub „JUULINGIEM”.
DZIAŁAJĄ E-PAPIEROSY?
E-papieros działa na zasadzie podgrzewania płynu (e-liquid)
do temperatury około 200oC,
tworząc przy tym aerozol, który jest wdychany przez użytkownika. Zwykle zawiera
on nikotynę, aromaty i inne substancje chemiczne.
Użytkownicy wdychają aerozol z
e-papierosów do płuc. Mogą go również wdychać osoby postronne, gdy użytkownik
wydycha go w powietrze.
Warto zwrócić również uwagę na
fakt, że urządzenia do palenia e-papierosów mogą być używane do dostarczania
substancji psychoaktywnych.
CO ZNAJDUJE SIĘ W AEROZOLU Z E-PAPIEROSA?
Aerozol z e-papierosów jest szkodliwą „parą wodną”. Aerozol
do e-papierosów, który użytkownicy wdychają, może zawierać szkodliwe
substancje, w tym:
•
acetaldehyd,
•
formaldehyd,
•
akroleinę,
•
propanal,
•
nikotynę,
•
aceton,
•
o-metyl-benzaldehyd,
•
karcinogenne nitrozaminy.
Użycie e-papierosa powoduje
emisję pyłu zawieszonego (PM2.5) oraz najdrobniejszych cząstek (UFPs), których
stężenie wzrasta w powietrzu otaczającym e-palacza.
CO TO JEST JUUL?
JUUL to forma e-papierosa –
urządzenie do vapingu o systemie zamkniętym, które nie jest przeznaczone do
napełniania. Inteligentny mechanizm podgrzewający w urządzeniach JUUL wytwarza
aerozol. Został zaprojektowany tak, aby ograniczać spalanie.
Akumulator urządzenia JUUL ładuje się przez stację dokującą USB.
Wszystkie e-papierosy JUUL mają
wysoką zawartość nikotyny. Według producenta pojedyncza kapsułka JUUL zawiera
tyle samo nikotyny, co paczka 20 zwykłych papierosów. Produkt jest dostępny
tylko w wysokich stężeniach nikotyny, co może powodować u niektórych
nastolatków szybki rozwój uzależnienia. JUUL używa płynnych wkładów
nikotynowych zwanych „podami”, które są dostępne w smakach atrakcyjnych dla
młodzieży.
POBLEM UŻYWANIA E-PAPIEROSÓW
W Polsce papierosy istnieją już od 13 lat, jednak ich
prawdziwa ekspansja na naszym rynku nastąpiła w latach 2008-2009.W tym okresie
powstało najwięcej firm handlującymi tymi produktami, a za tym nastąpił
lawinowy wzrost liczby użytkowników papierosów elektronicznych. Światowa
Organizacja Zdrowia (WHO) alarmuje, iż właśnie w latach 2008-2012 w krajach
Ameryki Płn., UE i Korei Płd. co najmniej dwukrotnie zwiększyła się liczba osób
dorosłych używających tych produktów.
E-papierosy zyskały największą popularność wśród młodzieży.
Przykładem są Stany Zjednoczone, w których w 2011 roku e-papierosów używało
1,4% gimnazjalistów i 2,7% uczniów szkół średnich, a już rok później
e-papierosy paliło odpowiednio 4,7% i 10% uczniów tych szkół. Innym przykładem
może być Wielka Brytania. W 2013 roku 7% młodych mieszkańców tego kraju w wieku
11-18 lat zadeklarowało, iż przynajmniej raz w życiu korzystało z
elektronicznych papierosów. W 2015 roku liczba ta wzrosła do 13%!
Polska negatywnie wyróżnia się na tle innych państw. Odsetek
użytkowników elektronicznych papierosów jest bardzo wysoki, szczególnie w
grupie nastolatków i młodych dorosłych. Coraz więcej uczniów przychodzi do
szkoły z elektronicznymi papierosami. Wielu z nich pali podczas przerw. Mimo,
że szkoły wprowadzają regulaminy o zakazie używania e-papierosów, nie powoduje
to spadku liczby użytkowników. Badania porównawcze przeprowadzone w 2011 roku i
w 2014 roku wśród uczniów w wieku 15-19 lat wskazują, że liczba polskich
nastolatków, którzy próbowali e-papierosa, wzrosła od 2011 roku sześciokrotnie.
Nawet 30% uczniów w wieku od 15 do 19 lat regularnie pali elektroniczne
papierosy, a 60% spróbowało ich co najmniej raz życiu.
Ponad połowa badanych (54,8%)
uważała, że e-papierosy są dużo bezpieczniejsze niż zwykłe papierosy! Używanie
e-papierosów jest traktowane przez młodzież jako mniej ryzykowne. Ponadto
e-papierosy wyglądają atrakcyjnie, co osłabia negatywne przekonania na temat
ich wpływu na zdrowie. Młodzież nie zdaje sobie sprawy, że e-papierosy tak samo
uzależniają i tak samo negatywnie wpływają na zdrowie jak papierosy tradycyjne.
JAKIE
JEST RYZYKO ZDROWOTNE ZWIĄZANE Z UŻYWANIEM E-PAPIEROSÓW?
Istnieją dowody na to, że
młodzi ludzie, którzy używają e-papierosów, mogą częściej palić papierosy w przyszłości.
Istnieją udokumentowane przypadki zatruć płynem z e-papierosów wśród dzieci
oraz osób dorosłych.
Układ narządów
|
Skutki zdrowotne
wynikające z użycia
|
|||||
e-papierosa
|
||||||
Układ oddechowy
|
- podrażnienie górnych i dolnych dróg oddechowych
|
|||||
(Vardavas
et al., 2012),
|
||||||
- zapalenie oskrzeli, kaszel, zmiany rozedmowe w płucach
|
||||||
(Scheffler et al., 2015; Grana et al., 2014).
|
||||||
Układ immunologiczny
|
- indukcja stanu zapalnego w drogach oddechowych (Scott et
|
|||||
al.,
2018),
|
||||||
- zmniejszenie wydajności układu odpornościowego (Sussan
|
||||||
et al., 2015),
|
||||||
- zwiększone ryzyko wystąpienia zapalenia płuc (Miyashita
et
|
||||||
al., 2018).
|
||||||
Ośrodkowy
|
- zmiany behawioralne (Grana et al., 2014),
|
|||||
układ nerwowy
|
- upośledzenie pamięci (modele zwierzęce) (Farsalinos et
al.,
|
|||||
2014),
|
||||||
- skurcze mięśni i drżenie mięśni (Farsalinos et al.,
2014).
|
||||||
Pozostałe układy
|
- podrażnienie oczu (Grana et al., 2014),
|
|||||
-
kontaktowe zapalenie skóry i oparzenia (Hess et al., 2017),
|
||||||
- nudności i wymioty (Hess et al., 2017),
|
||||||
- podrażnienie błony śluzowej gardła i jamy ustnej (Jensen
et
|
||||||
al., 2015).
|
||||||
Co więcej, badania naukowe
opublikowane w 2019 r. (Caporale et al., 2019) pokazują, że nawet beznikotynowe
e-papierosy mogą być szkodliwe dla zdrowia, uszkadzając śródbłonek naczyń
krwionośnych.
Najnowsze doniesienia medialne (z 23 sierpnia 2019 r.)
donoszą o pierwszej śmierci dorosłego pacjenta związanej z ciężką chorobą
układu oddechowego. Zgon jest wiązany z użyciem e-papierosów. Amerykańskie
szpitale głośno mówią o coraz większej liczbie bardzo młodych osób palących
e-papierosy, które trafiają do szpitali z problemami oddechowymi. Jedynym
czynnikiem wspólnym w tych przypadkach jest używanie e-liquidów.
CO ZROBIĆ, ABY UCHRONIĆ DZIECI PRZED UŻYWANIEM E-PAPIEROSÓW?
•
Daj dobry przykład. Jeśli palisz, nigdy nie jest za późno na
rzucenie palenia.
•
Porozmawiaj ze swoim dzieckiem lub
nastolatkiem o tym, dlaczego e-papierosy są dla nich szkodliwe. Nigdy nie jest
za późno na pierwszy krok.
• Poinformuj
dziecko, jaki jest twój stosunek do wszystkich wyrobów tytoniowych. Wyraź
zdecydowany sprzeciw dla stosowania takich produktów. Uzasadniaj, dlaczego nie
są one bezpieczne.
• Porozmawiaj
z nauczycielami na temat egzekwowania zakazu palenia tytoniu na terenie szkoły
oraz szkolnego programu zapobiegania paleniu tytoniu.
Materiał opracowany przez Główny Inspektorat
Sanitarny przy współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej
